Forwarding’de Acente Hesaplarının Görünmeyen Gücü
2010 yılında yaptığım bir mülakatta, 10 yıldır forwarding sektörü tecrübesi olan adaya hangi pozisyonda çalıştığını sordum. Bana "İngilizce seviyem iyi olduğundan beni acente hesaplarına aldılar" dedi. Şaşırdım; bir önceki pozisyonu yurt dışı iş geliştirme olan bir personelin acente hesapları bölümüne alınmasını anlamlandıramıyordum.
Forwarding sektöründe acente hesaplarını iyi tutmazsanız, kâr ettiğinizi sanıp zarar edebilirsiniz. Peki aklınıza, bu şirkette muhasebe/finans bölümü yok mu sorusu hemen gelecektir. Doğal olarak bütün firmaların bir ön muhasebesi, bir müşaviri vardır. Ancak uzun süre forwarding firmasında yöneticilik yaptıysanız, acente hesapları ile muhasebenin tam olarak örtüşmediğini fark edersiniz.
Elinizde bu iş için tasarlanmış bir hazır çözüm yoksa, bu açığı deneyimli bir personel ile kapatmaya çalışırsınız. Pahalı bir çözümdür, ama elinizde daha ekonomik bir seçenek yoksa iyidir.
IYörük ve Bizans çiftçisi: çıkarlar çatışması
Kısa bir hikâye ile "neden" sorusunu açayım:
Selçuklu Devleti sınırlarına, uç beyleri olarak adlandırdığı Türkmenleri yerleştirdi. Türkmenler (Yörükler) göçebe olduğundan, bir yaylaktan diğerine sürekli hareket hâlinde bir yaşam sürerler. Bugünkü Aydın ili civarlarında bir dağdan diğerine sürülerini taşıyan uç beyleri, doğal olarak ovalardan geçmek zorunda kalırlardı.
Ovalarda ise Bizans tebaası tarım yapardı. Yörüklerin göçleri eninde sonunda Bizans tarlalarından geçer, bir kısım mahsul heba olurdu. Tabii bu durum Bizans çiftçisinde strese sebep olur, çatışmalar çıkardı. Fakat göçebe bir hayat süren uç beyleri için çiftçiler çok zorlayıcı rakipler olmazdı.
Burada hisse: Yörükler Bizans çiftçisine zarar vermek için oradan geçmezlerdi, iki yaylak arasındaki en kısa yol olduğundan bunu yaparlardı. Bizans çiftçisi de Yörükler geçiyor diye değil, mahsulü kayboluyor diye strese girerdi.
IITek düzen vs. alacak/verecek: iki sistemin doğası
Türkiye'de ve genel olarak da Kıta Avrupası'nda "tek düzen hesap planı" dediğimiz muhasebe sistemi kullanılır. Tek düzen hesap planında tarih en önemli parametredir. Düzenlediğimiz ve aldığımız faturaları aylık olarak beyan ettiğimizden, geriye dönüp iptal etme şansımız yoktur. Bir ihtilaf varsa muhatap iade faturası düzenler ve işlemler tarih sırasına göre takip edilir — kayıt silmek yoktur.
İngiltere, Amerika ve birçok Uzak Doğu ülkesinde ise "alacak hesapları" ve "verecek hesapları" diye iki farklı sisteme dayalı muhasebe uygulamaları kullanılır. Burada takip edilen en önemli unsur belge numarasıdır.
Tek Düzen Hesap Planı
Tarih sırasına göre kayıt. Aylık beyan, kayıt silinmez. İhtilaf varsa iade faturası düzenlenir.
Alış faturası, satış bakiyesini doğrudan azaltır. Ödemeler ay-ay birikir.
Alacak/Verecek Hesapları
Belge bazlı kapama. Bir fatura tarihinden bağımsız kapatılabilir veya kısmi ödeme yapılabilir.
"İlk faturayı ilk ödeme kapatır" kuralı yoktur. Mahsuplaşma (invoice offsetting) ile fatura kapatılır.
Tek düzen hesap muhasebe sisteminde alış faturası satış bakiyesini azaltırken; İngiliz sisteminde ya herkes kendi bakiyesini belge bazlı öder ya da mahsuplaşma yaparak fatura kapatır. Öncelik sırası ihtiyaca veya duruma göre değiştirilebilir.
IIIİki sistem birbirine ters gelir
Burada bir sistem diğerinden üstündür denebilecek bir durum yok. Her sistem kendi içinde tutarlı ve doğrudur. Ancak tek düzen hesap planı sistemine alışık olan bizim muhasebecilerimize İngiliz sistemi ters gelmekte ve barışık bir altyapı oluşturulamamaktadır.
Bizimkiler "CREDIT" yani alacaklandırma notunun ne olduğunu anlamaz; onlar da gelen havalenin SOA'da gösterilmesine anlam veremezler.
Şöyle ki: temmuz ayında gelen bir havale haziran faturalarını kapatıyorsa, haziran ayı SOA'sı aldığında bu faturalar kapalı olacaktır. Ama tek düzen hesap planında bunu temmuz ayı hareketlerini almadan gösteremezsiniz.
IVİşletmecinin pahalı çözümü: özel personel
İşletmeci de bu sorunun üstesinden gelebilmek için "Acente Hesapları" diye bir görev yaratır ve bir personel eliyle bu durumu yönetir. Çünkü elinde daha sihirli bir çözüm yoktur.
VShiptier'ın menü dokunuşu
Shiptier, yapay zekâ çağında bu problemin pahalı yöntemlerle çözülmesinin bir israf olduğunu fark etti ve bunun ufak dokunuşlarla giderilebileceğini görerek harekete geçti.
Yapılması gereken tek şey, menüye mahsuplaşmanın (invoice offsetting) takip edilip yönetilebileceği bir alan eklemekti. Zaten Shiptier sisteminde, gelen bir tahsilatın veya giden bir ödemenin hangi faturayı kapattığını yazıp saklayabileceğiniz alanlar mevcuttu.
Artık SOA olarak adlandırdığımız — ayın başlangıç-bitiş bakiyesini ve açık fatura listesini içeren belgeyi — kolayca oluşturup acentelerimize gönderebiliyoruz. Bu yeni araç, acentemizin hangi muhasebe sistemini kullandığına bağlı olarak uygun çıktı üretme ve gönderme olanağı sağlıyor.